فعاليتهاي كميتة بيوتكنولوژي مركز صنايع نوين و اولويتهاي تعيين شده در آن
كميتة بيوتكنولوژي مركز صنايع نوين ايران به تدوين استراتژي صنعت بيوتكنولوژي اقدام نموده است. دكتر مهدي نادريمنش، عضو هيئت علمي دانشكدة علوم دانشگاه تربيت مدرس و از اعضاي اين كميته، در گفتگو با شبكة تحليلگران تكنولوژي ايران (ايتان)، ضمن تشريح فعاليتهاي كميته بيوتكنوژي مركز صنايع نوين به بيان اهميت صنعت بيوتكنولوژي و برخي اولويتهاي تعيين شده پرداخت:
-ضمن تشكر از شركت شما در اين گفتگو، لطفاً در ارتباط با نحوة فعاليت و اهداف كميتة بيوتكنولوژي مركز صنايع نوين و نحوة تدوين استراتژي صنعت بيوتكنولوژي در اين كميته توضيح دهيد؟
¡ ما در ابتدا وضعيت جهاني و داخلي صنايع بيوتكنولوژي در زمينة پزشكي، كشاورزي، صنعت و بيومتريال را بررسي كرده و سعي كرديم مشخص كنيم كه سير تكامل بيوتكنولوژي در جهان پيشرفته، در حال توسعه و عقب افتاده چگونه است و ما كجا قرار داريم. از لحاظ نيروي انساني در چه وضعيتي هستيم, يا از لحاظ نيازهاي صنعتي در كجا قرار داريم و ميخواهيم به چه سمتي حركت كنيم و بايد روي چه چيزهايي سرمايهگذاري كنيم؟
در هر كدام از اين قسمتها، برنامهريزي لازم به عمل آمد و پروژههايي تعريف شد كه در نهايت براساس نيازهاي كشور يك سري اولويتها تعيين گرديد. گزارشات مربوطه در حال تهيه ميباشند و بزودي منتشر خواهند شد.
البته فعاليتهاي كميته تنها به مطالعه و برنامهريزي محدود نبوده است، بلكه تعدادي پروژه پيشنهادي نيز بررسي و جهت حمايت تصويب شدهاند. وقتي پروژههايي براي كميته فرستاده ميشود ابتدا مشخص ميشود كه در اين زمينه چه كساني ميخواهند فعاليت بكنند؟ البته ذكر يك نكته لازم است و آن اينكه نوع حمايت وزارت صنايع و معادن به دو صورت مشاركت و وام ميباشد.
در اين راستا، شبكة تحليلگران تكنولوژي ايران (ايتان)، ضمن آنكه فضاي بسيار مناسبي جهت انعكاس نظرات ميباشد، ميتواند افرادي كه علاقهمند هستند پروژه براي ما بفرستند يا همكاري اطلاعاتي با ما داشته باشند و اولويتهاي تعيين شده را نقد كنند و يا اشكالات احتمالي آنرا بگويند، به ما معرفي كنند. ما بسيار خوشحال ميشويم؛ چون هدف ما اين است كه اين استراتژي تا حد ممكن پوياتر و به نيازهاي واقعي داخلي نزديكتر شود.
=بحث استراتژي ملي بيوتكنولوژي و تعيين اولويتها را كميته ملي زيستفناوري نيز دنبال ميكند؛ آيا رابطهاي با آنها داشتهايد؟
¡ خير، ارتباط خاصي نداشتهايم. در ايران كميتههاي زيادي وجود دارند كه به تدوين استراتژي پرداختهاند؛ ما نيز در داخل وزارت صنايع، اين كار را انجام دادهايم. البته ما از ديد صنعت به بيوتكنولوژي نگاه كردهايم و كار را از جهت عمل و توليد دنبال نمودهايم.
مطلب مهم در اين رابطه، انعكاس كارهاي صورت گرفته در زمينة استراتژي بيوتكنولوژي است؛ چرا كه اين كارها معمولاً تكراري بوده و بسياري از سازمانها اين كارها را انجام ميدهند. متـأسفانه نتيجة اين مطالعات معمولاً به صورت گزارشي در داخل كتابخانهها قرار ميگيرد و مشخص نيست كه آيا كارها براساس اين اولويتها انجام ميشود يا خير.
مهمتر از تدوين استراتژي، قوت اجرايي و نتيجة آن است؟ بايد هركسي كه مسئول است به استراتژيها عمل كند. مثلاً در همين وزارت صنايع گاهي اوقات فكر ميكنم كه اگر وزير صنايع يا معاون او عوض شد، نتيجه چه ميشود؟ آيا دوباره مسئول ديگر ميآيد و گزارش جديدي تهيه ميكند؟ يا همين كميتهاي كه جناب رئيس جمهور متولي آن هستند، شايد ساختار آن بايد به نحوي باشد كه مستقل از افراد بشود؛ زيرا اگر غير از اين باشد، هيچ وقت به جايي نميرسيم و دوباره كار گروههاي قبلي را تكرار ميكنيم.
=اشاره كرديد كه در حال تدوين استراتژي بيوتكنولوژي صنعتي هستيد. به نظر شما در صنعت كشور بايد چه كارهايي صورت گيرد كه اهميت بيوتكنولوژي بهتر جا بيفتد؟
ميتوان مطمئن بود كه تمام فرآوردههايي كه در آينده توليد ميشوند، به طور مستقيم يا غيرمستقيم به بيوتكنولوژي مربوط ميشوند. واقعيت اين است كه تمام شركتهاي توليدي در ايران بايد بخش بيوتكنولوژي داشته باشند، زيرا تمامي صنايع (كشاورزي، داروسازي، غذايي، معادن، محيط زيست، پزشكي، شيميايي و غير ه) در آينده مشكلاتشان را به نحوي با بيوتكنولوژي حل خواهند نمود.
اگر به تبليغات مواد شوينده در تلويزيون نيز توجه كنيد، يك شركت اگر بخواهد توانايي محصول خود را معرفي نمايد، به وجود آنزيمهاي پروتئاز در شوينده اشاره ميكند. لذا وقتي با اين واقعيت روبرو هستيم، بايد صنايع, مديران, روساي كارخانهها و آنهايي را كه در اين امر يعني صنعت و توليد دخيل هستند با بيوتكنولوژي آشنا كنيم و تواناييهاي بيوتكنولوژي را به آنها معرفي نماييم. البته پيشرفت و توسعة صنايع بيوتكنولوژي و ساير تكنولوژيها زماني اتفاق ميافتد كه ما در دانشگاهها سرمايهگذاري نماييم، چرا كه دانشگاهها موتور پيشرفت يك كشور ميباشند.
=به موضوع آنزيمها اشاره نموديد. عدهاي اعتقاد دارند سرمايهگذاري در اين زمينه ضرورتي ندارد، زيرا اين مواد مصرف زيادي نداشته و در نتيجه توجيه اقتصادي ندارند. نظر شما در اين رابطه چيست؟
¡ هماكنون بيوتكنولوژي در ايران نظير نوزادي ميباشد كه براي رشد به شير، مواظبت و آب نياز دارد و روي هر قسمت آن سرمايهگذاري كنيم، به نفع مملكت است؛ چرا كه از قطار پيشرفت بيوتكنولوژي عقب نميافتيم. آمار و ارقامي كه ما از منابع استخراج نمودهايم، نشان ميدهند كه بازار آنزيمها در همه جاي دنيا از جمله ايران بسيار بزرگ است. وقتي ما از بيوتكنولوژي صحبت ميكنيم، يعني با مسائل زيستي سر و كار داريم؛ با يك سري سلول, كه تشكيل شده است از يك كنترل مركزي (يعني مغز و مركز فرماندهي) كه اسم آن ژنتيك است و يك سري كارگر (آنزيمها) دارد كه آن دستورات را به انجام ميرسانند. اين كارگاهها همان آنزيمها هستند. در حال حاضر، بسياري از كارهايي كه صورت ميگيرد، به نحوي آنزيم در آن دخالت دارد، از توليد كيت گرفته تا ساير مواد همه با آنزيم درگير است. اتفاقاً صنعت آنزيم جايي است كه ما بايد بسيار روي آن سرمايهگذاري كنيم و جاي رشد زيادي در داخل ايران دارد. با توجه به مطالعات ما، توليد آنزيمها زمينة بسيار خوبي براي سرمايهگذاري است.
=علاوه بر آنزيم، چه بخشهايي را اولويت تشخيص دادهايد؟
¡ مثلاًً گياهان دارويي نيز واقعاً بخشي است كه بايد روي آن سرمايهگذاري كنيم؛ چون هم قدمت و هم تنوع آنرا در ايران داريم و علاوه بر آن از بازار بسيار مناسبي نيز برخوردار است و امروزه توليدات دارويي بيشتر و بيشتر به سمت طبيعي ميرود. بنابراين بايد سرمايهگذاري لازم در اين زمينه انجام شود.
توليد فرآوردههاي نوتركيب نيز يك قسمت بسيار مهم ميباشد. به عنوان مثال ميتوان به توليد داروها و آنزيمهاي نوتركيب و گياهان و يا حيوانات تراريخته (ترانسژنيك) اشاره نمود. توليد بعضي آمينواسيدها، كيتهاي تشخيصي در پزشكي و كشاورزي و آنتيباديهاي مونوكلونال، كشت سلول و بافت و زيستمواد بعضي از بخشهاي مهم ديگر هستند. بديهي است كه اگر بخواهيد فراوردهاي را توليد كنيد، بهترين كارخانة توليد، خود طبيعت يعني سلول است و اگر ژن مربوط به هر مولكولي را به سلول گياهي يا سلولهاي حيواني انتقال بدهيد، براي شما آن ماده يا مولكول را توليد ميكنند.
البته فعاليتهاي كميته تنها به مطالعه و برنامهريزي محدود نبوده است، بلكه تعدادي پروژه پيشنهادي نيز بررسي و جهت حمايت تصويب شدهاند. وقتي پروژههايي براي كميته فرستاده ميشود ابتدا مشخص ميشود كه در اين زمينه چه كساني ميخواهند فعاليت بكنند؟ البته ذكر يك نكته لازم است و آن اينكه نوع حمايت وزارت صنايع و معادن به دو صورت مشاركت و وام ميباشد. 
¡ خير، ارتباط خاصي نداشتهايم. در ايران كميتههاي زيادي وجود دارند كه به تدوين استراتژي پرداختهاند؛ ما نيز در داخل وزارت صنايع، اين كار را انجام دادهايم. البته ما از ديد صنعت به بيوتكنولوژي نگاه كردهايم و كار را از جهت عمل و توليد دنبال نمودهايم. 
اگر به تبليغات مواد شوينده در تلويزيون نيز توجه كنيد، يك شركت اگر بخواهد توانايي محصول خود را معرفي نمايد، به وجود آنزيمهاي پروتئاز در شوينده اشاره ميكند. لذا وقتي با اين واقعيت روبرو هستيم، بايد صنايع, مديران, روساي كارخانهها و آنهايي را كه در اين امر يعني صنعت و توليد دخيل هستند با بيوتكنولوژي آشنا كنيم و تواناييهاي بيوتكنولوژي را به آنها معرفي نماييم. البته پيشرفت و توسعة صنايع بيوتكنولوژي و ساير تكنولوژيها زماني اتفاق ميافتد كه ما در دانشگاهها سرمايهگذاري نماييم، چرا كه دانشگاهها موتور پيشرفت يك كشور ميباشند. 
¡ هماكنون بيوتكنولوژي در ايران نظير نوزادي ميباشد كه براي رشد به شير، مواظبت و آب نياز دارد و روي هر قسمت آن سرمايهگذاري كنيم، به نفع مملكت است؛ چرا كه از قطار پيشرفت بيوتكنولوژي عقب نميافتيم. آمار و ارقامي كه ما از منابع استخراج نمودهايم، نشان ميدهند كه بازار آنزيمها در همه جاي دنيا از جمله ايران بسيار بزرگ است. وقتي ما از بيوتكنولوژي صحبت ميكنيم، يعني با مسائل زيستي سر و كار داريم؛ با يك سري سلول, كه تشكيل شده است از يك كنترل مركزي (يعني مغز و مركز فرماندهي) كه اسم آن ژنتيك است و يك سري كارگر (آنزيمها) دارد كه آن دستورات را به انجام ميرسانند. اين كارگاهها همان آنزيمها هستند. در حال حاضر، بسياري از كارهايي كه صورت ميگيرد، به نحوي آنزيم در آن دخالت دارد، از توليد كيت گرفته تا ساير مواد همه با آنزيم درگير است. اتفاقاً صنعت آنزيم جايي است كه ما بايد بسيار روي آن سرمايهگذاري كنيم و جاي رشد زيادي در داخل ايران دارد. با توجه به مطالعات ما، توليد آنزيمها زمينة بسيار خوبي براي سرمايهگذاري است. 
مثلاًً گياهان دارويي نيز واقعاً بخشي است كه بايد روي آن سرمايهگذاري كنيم؛ چون هم قدمت و هم تنوع آنرا در ايران داريم و علاوه بر آن از بازار بسيار مناسبي نيز برخوردار است و امروزه توليدات دارويي بيشتر و بيشتر به سمت طبيعي ميرود. بنابراين بايد سرمايهگذاري لازم در اين زمينه انجام شود. 
