مشكلات و اولويتهاي توسعه بيوتكنولوژي در صنعت نفت از ديدگاه مهندس محبعلي
صنعت نفت، بهعنوان بزرگترين منبع درآمد كشور، در سالهاي اخير با توانمنديهاي بيوتكنولوژي در رفع معضلات اين صنعت مواجه شده است؛ ولي توسعه بيوتكنولوژي در اين صنعت با مشكلاتي همراه بوده است. گروه بيوتكنولوژي شبكه تحليلگران تكنولوژي ايران در گفتگويي با مهندس محبعلي، رئيس واحد ميكروبيولوژي پژوهشگاه صنعت نفت به بررسي اين موضوع پرداخته است كه توجه علاقهمندان به آن جلب ميشود:
مشكلات توسعة بيوتكنولوژي در صنعت نفت:
1- عدم آشنايي كافي صنعت نفت با بيوتكنولوژي (مهمترين مشكل)مهمترين مشكلي كه در در زمينه كاربرد بيوتكنولوژي در صنعت نفت به چشم ميآيد، اين است كه معمولاً افكار عمومي در محيطهاي كاري صنعت نفت با مقوله بيوتكنولوژي آشنايي كافي ندارد. پژوهشگاه صنعت نفت نيز آشنايي كافي با بيوتكنولوژي ندارد كه علت اين غربت، زمينه تخصصي قريب به اتفاق افراد شاغل به كار در اين پژوهشگاه، است كه شيمي و مهندسي شيمي ميباشد.
مشكل ديگر، برخورد شتابزده، توقع زياد و عجولانه از بيوتكنولوژيستهاي پژوهشگاه صنعت نفت ميباشد. بهعنوان مثال، هنگامي كه سخن از گوگردزدايي برشهاي نفتي با استفاده از ميكروارگانيزمها بهميان ميآيد، مسؤولين انتظار دارند كه هرچه سريعتر اين پروژه به مرحله صنعتي برسد و يا ميخواهند كه يك واحد پايلوت گوگردزدايي در فلان پالايشگاه تأسيس شود؛ اما وقتي براي آنها توضيح داده ميشود كه تا مرحله پايلوت حداقل 4 سال وقت لازم است، قدري دلسرد و بيعلاقه ميشوند. شايان ذكر است حتي آمريكاييها كه از سالها قبل (از سال 1989) بهطور متمركز بر روي گوگردزدايي بيوكاتاليتيك كار ميكنند، به فاز صنعتي نرسيدهاند. از آنجاييكه صنعت با ظرافتها و سختيهاي موجود در اين زمينه آشنا نيست، بهصورت شتابزده و عجول با اين قضيه برخورد ميكند كه نتيجه آن در نهايت، انتظار كاذب از متخصصين ميباشد.
2- عاميانه تعريفشدن بيوتكنولوژي از طرف متخصصين
از اوايل حركت بهسوي توسعه بيوتكنولوژي در كشور، متخصصين، براي اينكه بتوانند واژه بيوتكنولوژي را تعريف و به مسؤولين و مردم تبيين نمايند، آن را بسيار عاميانه تعريف كردند. مثلاً گفته شد كه با استفاده از روشهاي بيوتكنولوژيكي ميتوان هندوانه و يا گوجه فرنگي با ابعاد بزرگتر و يا با شكل خاص و غيره بوجود آورد؛ بدون اينكه اشارهاي به موانع و محدوديتهاي آن بنمايند. اين عاميانه سازي موضوع، بعداً بهعنوان مشكلي بزرگ در زمينه توسعة بيوتكنولوژي در كشور نمود پيدا كرد؛ چرا كه انتظار و توقع مسؤولين از محققين بيوتكنولوژي را به دور از واقعيات موجود افزايش داد كه اين نكته ناشي از عدم اراية اطلاعات، از ظرافتهاي موجود در اين گونه فعاليتها و نياز به سرمايهگذاري هنگفت، بوده است.
چگونه در راه رفع مشكلات موجود، قدم برداشته شده است؟
متخصصين پژوهشگاه صنعت نفت سعي نمودهاند به دو طريق زير مشكلات موجود را برطرف سازند:
1- انجام كارهاي ترويجي در پژوهشگاه صنعت نفت كه نمونه آنرا ميتوان "برگزاري سمينار بيوتكنولوژي و كاربرد آن در صنعت نفت (28 مهرماه 82)" ذكر كرد.
2- صحبت با مسؤولين امر و تبيين ضرورت توسعه بيوتكنولوژي در صنعت نفت به ايشان.
اين فعاليتها همچنان ادامه دارد و در اين راستا حتي اگر لازم باشد ما حاضريم با تكتك افراد و كساني كه به هر نحو با اين قضيه درگير هستند، صحبت كنيم. ما سعي داريم در راستاي اهداف خود در زمينه توسعه بيوتكنولوژي در صنعت نفت و در ادامه فعاليتهاي ترويجي خود، به مباحث علمي موجود پژوهشگاه نيز توجه كنيم. لذا قرار است كه در زمينه گوگردزدايي به روشهاي زيستي و ميكروبي، سمينار علمي داشته باشيم. هدف از برگزاري اين سمينار اين است كه نگاهها، كمي از حالت ترويجي فراتر رفته و به جنبههاي علمي با ديدي ظريفتر و دقيقتر نيز توجه شود.
اولويتهاي كاربرد بيوتكنولوژي در زمينه صنعت نفت كشور
بهنظر بنده، با توجه به شرايط حادي كه در زمينه حفاظت محيط زيست احساس ميشود، بايد در اولويتبندي بيوتكنولوژي، به مسائل زيستمحيطي توجهي وافر معطوف گردد. بنابراين بهنظر بنده اولويت اول بيوتكنولوژي نفت رسيدگي به معضلات زيستمحيطي ميباشد.
با توجه به مشكل موجود در صنعت نفت ايران، يعني عدم وجود پالايشگاههاي پيشرفته و مشكلي كه ما از لحاظ توليد فرآوردههاي حاوي مقادير زيادي گوگرد (مانند گازوئيل) داريم، تحقيقات در زمينههاي زيستمحيطي مانند گوگردزدايي و نيتروژنزدايي از زمينههاي ديگر مهمتر است. اين مشكلات نهتنها دركشور ما بلكه در كشورهاي ديگر نيز وجود دارد، ولي شرايط كشور ما حادتر است.
البته اگر توانايي انجام چندين طرح بهطور همزمان وجود داشته باشد، ميتوان در انتخاب اولويتهاي بيوتكنولوژي در صنعت نفت، به هر دو جنبة اقتصادي (مشخصاً MEOR) و جنبة زيستمحيطي توجه كرد؛ هرچند كه مسائل زيستمحيطي، فشارهاي اقتصادي نيز بر صنعت نفت ما تحميل خواهد كرد. بهعنوان مثال رفتهرفته استانداردهاي زيستمحيطي توليد سوختهاي فسيلي سختتر ميشود و ما ناچار خواهيم شد آنها را در توليداتمان اعمال نماييم.
حذف زيستي آلودگيهاي نفتي از محيطهاي آلوده
يكي از جنبههاي بيوتكنولوژي نفت حذف زيستي آلودگيهاي نفتي از محيط ميباشد.
ما بايد به رفع هر دو مشكل آلودگي نفتي هوا و خاك توجه داشته باشيم و اين دو مشكل نيز با هم مرتبط هستند. اگر مشكل آلودگي هوا يعني گوگردزدايي از برشهاي نفتي را بكاهيم، خودبخود مشكل آلودگي خاك نيز كاهش مييابد؛ چون تركيبات گوگردي در اثر نزولات جوي به خاك اضافه شده و سبب آلودگي آن ميشوند.
چرا توجه بيشتر محققين كشور به بحث تصفيه زيستي معطوف شده است؟
مشاهده ميشود توجه بيشتر محققين فعال در زمينه بيوتكنولوژي در صنعت نفت در كشور ما به بحث تصفيه زيستي معطوف است. يك دليل عمده آن است كه كار تحقيقاتي در اين زمينه نسبت به مباحث ديگر راحتتر است. مثلاً، ميتوان يك پروژه در اين زمينه را به چندين بخش كوچكتر، تقسيم نموده و سپس روي هر يك از آنها كار كرد. ولي بخشي مانند MEOR در قالب يك پروژه مقطعي قابل اجرا نيست و نياز به سرمايهگذاري بيشتر و يك گروه تحقيقاتي علاقمند دارد.
مطالب مرتبط:
گزارشي از فعاليتهاي پژوهشگاه صنعت نفت در زمينة بيوتكنولوژي
از اوايل حركت بهسوي توسعه بيوتكنولوژي در كشور، متخصصين، براي اينكه بتوانند واژه بيوتكنولوژي را تعريف و به مسؤولين و مردم تبيين نمايند، آن را بسيار عاميانه تعريف كردند. مثلاً گفته شد كه با استفاده از روشهاي بيوتكنولوژيكي ميتوان هندوانه و يا گوجه فرنگي با ابعاد بزرگتر و يا با شكل خاص و غيره بوجود آورد؛ بدون اينكه اشارهاي به موانع و محدوديتهاي آن بنمايند. اين عاميانه سازي موضوع، بعداً بهعنوان مشكلي بزرگ در زمينه توسعة بيوتكنولوژي در كشور نمود پيدا كرد؛ چرا كه انتظار و توقع مسؤولين از محققين بيوتكنولوژي را به دور از واقعيات موجود افزايش داد كه اين نكته ناشي از عدم اراية اطلاعات، از ظرافتهاي موجود در اين گونه فعاليتها و نياز به سرمايهگذاري هنگفت، بوده است.
حذف زيستي آلودگيهاي نفتي از محيطهاي آلوده
مشاهده ميشود توجه بيشتر محققين فعال در زمينه بيوتكنولوژي در صنعت نفت در كشور ما به بحث تصفيه زيستي معطوف است. يك دليل عمده آن است كه كار تحقيقاتي در اين زمينه نسبت به مباحث ديگر راحتتر است. مثلاً، ميتوان يك پروژه در اين زمينه را به چندين بخش كوچكتر، تقسيم نموده و سپس روي هر يك از آنها كار كرد. ولي بخشي مانند MEOR در قالب يك پروژه مقطعي قابل اجرا نيست و نياز به سرمايهگذاري بيشتر و يك گروه تحقيقاتي علاقمند دارد.
