|
تاريخ امروز: ۱۹/۶/۱۳۸۹
|
آنلاين سايت: ۴۱
بازديد امروز: ۲۰۹۴
بازديد اين ماه: ۱۱۹۲۵۲
بازديد كل: ۵۵۹۸۹۱۰
|
|
|
|
|
|
|
بررسي وضعيت دورة دكتراي پيوسته بيوتكنولوژي از نظر سرپرست گروه بيوتكنولوژي |
|
|
| كد گزارشهاي تحليلي: 20 |
نسخه چاپي |
| تاريخ: 14/10/1382 |
بازديد: 31748 |
نويسنده: محمد آهنگرزاده رضايي |
بررسي وضعيت دورة دكتراي پيوسته بيوتكنولوژي از نظر سرپرست گروه بيوتكنولوژيدر ادامه بررسي مشكلات دورة دكتراي پيوسته بيوتكنولوژي دانشگاه تهران و بيان نظرات و انتقادات دانشجويان سال اول اين دوره، با دكتر مهران حبيبي رضايي، سرپرست اين دوره و عضو هيئت علمي گروه زيستشناسي نيز گفتگويي به عمل آمد كه وي نظرات خود درباره اين دوره و مشكلات آن را به طور مكتوب و تفصيلي به شبكه ارسال نمود. ضمن تشكر از ايشان، اين متن با امانتداري كامل و صرفاً با برخي تخليصها در جهت كوتاه نمودن آن در زير ارايه شده است:
ضمن عرض تشكر از گروه بيوتكنولوژي شبكه تحليلگران تكنولوژي ايران در خصوص بذل توجه به مسائل و مشكلات دورة دكتراي پيوستة بيوتكنولوژي، خاطر نشان ميكنم كه ما چشمبهراه همة عزيزان و بزرگواراني هستيم كه دلشان براي اعتلاي علم و فناوري دراين كشور ميتپد. چشمبهراه كساني هستيم كه از مشكلات ما بپرسند و به ياري ما بشتابند. واقعيت اين است كه دوره دكتراي پيوستة بيوتكنولوژي، راه دشواري را طي كرده و در پيش رو دارد. چهار سال گذشته حركتي با هدف جذب نخبگان دانشآموزي در آموزش فناوري زيستي آغاز گرديد و انتظار ميرود با توجه به ويژگيهاي دوره راهاندازي شده، حمايت و توجه منطقي نسبت به آن مبذول گردد.
توجه به ساختار نظام آموزشي بويژه از جنبه "كيفي" متضمن استقرار و بالندگي توليد علم و محصول آن، يعني تكنولوژي، است. مشروط به داشتن نظام آموزشي كيفيتمدار ميتوان انتظار بهرهمندي از مواهب آن را براي جامعه تصور نمود.
بخش اول) سرگذشت دوره
1-1) تاريخچه
چهار سال قبل، دوره دكتراي پيوسته بيوتكنولوژي بر اساس اولويتهاي ملي و مصالح تكنولوژيك تعريف شده در وزارت علوم، تحقيقات و فناوري در دانشكدة علوم دانشگاه تهران راهاندازي شد. دانشگاه تهران بر اساس نظرات كارشناسي هيئت اعزامي از وزارت و نظر به قدمت، تواناييها و امكاناتي كه داشت، براي برگزاري اين دوره انتخاب شد.
1-2) دوره دكتراي پيوسته بيوتكنولوژي داراي ويژگيهاي خاص ميباشد
دورة دكتراي پيوسته بيوتكنولوژي، اولين تجربه در نوع خود در كشور محسوب ميشود و برنامة آموزشي پيشبيني شده براي آن، اولين بار است كه به اجرا درميآيد. براي اولين بار در كشور رشته بيوتكنولوژي در مقطع كارشناسي برگزار ميگردد و براي اولين بار دكتراي پيوسته با ويژگيهاي مربوطه برگزار ميشود.
دانشكده علوم دانشگاه تهران، براي اولين بار، سعي در آشتي علوم پايه با كاربرد و جنبههاي تكنولوژيك بويژه تكنولوژي زيستي در كشور نموده است و نيز براي اولين بار، دورهاي منحصراً براي دانشجويان با ويژگيهاي تعريف شده براي استعدادهاي درخشان برگزار ميگردد.
سؤال منطقي قابل طرح در اين راستا، معطوف تمهيدات و لوازم اجرايي و ساختاري متناسب و موردنياز براي تجربهاي با ويژگيهاي ذكر شده است. لذا اينجانب نيز مانند هر فرد ديگري كه در مقام قضاوت و اظهارنظر در خصوص چند و چون برپايي و اجراي دوره قرار ميگيرد، به ناچار ساختار و نظام آموزشي، فضا و امكانات فيزيكي و اعتبارات پيشبيني شده براي "راهاندازي" دوره با ويژگيهاي منحصر بفرد ذكر شده را مورد توجه قرار ميدهم. در ادامه بحث در صورت لزوم در مورد هر كدام از موارد مزبور صحبت به ميان خواهيم آورد. اما قبل پرداختن به موارد جزئي بايد تأكيد نمود كه ويژگيهاي دوره، توجه و حمايت اجرايي و اعتباري ويژه براي آن را اجتنابناپذير مينماياند.
وقتي كه حدود 4 سال پيش، حركتي را براي جذب نخبگان علمي يا كساني كه توان فكري و هوشي بالاتري دارند، آغاز ميكنيم؛ وقتي كه هدف را تأثير مثبت در زمينههاي علمي، توليدي و اقتصادي قرار ميدهيم؛ انتظار ميرود كه با توجه به ويژگيهاي موجود، توجه خاصي هم به اين مقوله معطوف شود. تنها در اثر حمايت و توجه كافي است كه ميتوان نتايج مطلوبي بدست آورد. اگر بذر خوب كاشته شود، محصول خوبي هم ميتوان انتظار داشت. در مورد دورة دكتراي پيوستة بيوتكنولوژي، بذر خوبي پاشيده شده، ولي در واقع مراحل داشت اين كشت به نحو مطلوبي صورت نگرفتهاست. در نتيجه، اين نگراني حاصل ميشود كه خداي ناكرده برداشت مناسب و در حد انتظار حاصل نگردد.
1-3) ارائه دروس پايه و فني با هم، يك نقطة قوت براي دورة دكتراي پيوسته بيوتكنولوژي
بيوتكنولوژي، محصول رشتههاي علمي مختلف بويژه علوم پايه و مهندسي است. اگر علوم پايه خوب و جهتدار داشته باشيم، براي موفقيت در اين رشته اميدوارتر خواهيم بود. علوم پايهاي كه ديدگاه بنيادي و عميق روي پديدههاي طبيعي و علمي مياندازد، ميتواند تكنولوژي قوي خلق كند. نميتوان مجموعهاي داشت كه از نظر توليد علمي، فرآوري علمي و محصول علمي درحد قابلقبول نباشد و ايجاد تكنولوژي بكند. بر اين اساس، حمايت از آموزش و توسعه بيوتكنولوژي مستقل از ترويج و تقويت علوم پايه بويژه در رشتههاي زيستشناسي، شيمي، فيزيك و رياضي نيست.
با توجه به برنامههاي آموزشي اين دوره، دانشجويان علاوه بر بدست آوردن ديد قوي در زمينة علوم پايه، در شاخههاي فني هم اطلاعات لازم را بدست ميآورند. شما هيچ رشتهاي را نميتوانيد پيدا كنيد كه بين علوم پايه و دروس فنّي اينگونه آشتي برقرار كرده باشد. دانشجويان اين دوره ديد بسيار خوبي در علوم مولكولي، بيوشيمي، ميكروبيولوژي، شيمي و نيز علوم فنّي- مهندسي دارند. بنابراين با كنار هم قراردادن اين آموزشها ميتوانند مولد تكنولوژي باشند؛ چرا كه بيوتكنولوژي ميانرشتهاي است و همكاري گرايشهاي تخصصي مختلف را براي توليد يك محصول طلب ميكند.
1-4) دانشگاه تهران و آغاز يك راه دشوار
دانشكدة علوم دانشگاه تهران با توجه به قولهاي حمايتي، اجراي دوره را بر عهده گرفت. بركسي پوشيده نيست كه دانشگاه تهران عليرغم در اختيار داشتن تعداد قابلتوجهي از متخصصان و سهم علمي قابلتوجه در نظام آموزشي- پژوهشي كشور، از نظر امكانات ابزاري و فضاي آموزشي به شدت در مضيقه است. با توجه به محدوديت منابع مالي طي سالهاي گذشته، تجهيز آزمايشگاهها درحد قابلقبول نبوده و بعضاً در حد صفر يا منفي بوده است. توسعة فضاهاي فيزيكي نيز متناسب با نيازهاي روزافزون در دانشگاه تهران صورت نپذيرفته است. در اين شرايط، يك مولود تازه در دانشگاه تهران و دانشكدة علوم بوجود ميآيد. اين مولود متناسب با ويژگيهاي منحصر به فرد خود، نيازهاي خاصي دارد. ايجاد ساختار اداري، تامين منابع مالي و تعريف سيستم آموزشي متناسب در جهت برآورده كردن و تحقق موفقيت برگزاري دورة موردبحث اجتنابناپذير است و اقدام در ابعاد ذكرشده مستلزم اراية اقدامات حمايتي عيني است.
البته عملكرد دانشكدة علوم در برگزاري دوره، مثبت ارزيابي ميشود و به عقيدة من موفقيت، نسبي است. با توجه به امكاناتي كه در اختيار دانشكدة علوم قرار داده شده، اين دانشكده به عنوان اولين تجربه در نوع خود موفق عمل كرده است. اين مرهون ازخودگذشتگي، طمأنينه و بردباري ساير گروههاي آموزشي دانشكدة علوم بوده كه با تخصيص برخي از امكانات و فضاهاي خود به بيوتكنولوژي، به اين دوره كمك كردهاند. در طي يكسال گذشته در جهت ايجاد ساختار اداري- آموزشي دوره اقدام گرديده و اميد است با اراية اقدامات حمايتي ساختار مزبور بتواند به وضعيت مطلوب دست يابد.
1-5) اقدامات در حال انجام براي رفع مشكلات دوره
با اتكال به توجهات خداوندي و با درك اهميت، ويژگيها و مشكلات فراروي دوره، در طي مدت يكسال گذشته از زمان تصدي سرپرستي دوره دكتراي پيوسته بيوتكنولوژي بهعنوان وظيفة شرعي و ملي و بهعنوان عضوي از جامعه علمي كشور با اختيارات و امكانات نه در حد مدير گروه، بلكه سرپرست، دركنار ساير مسئولان دانشكده بويژه رياست محترم دانشكده چند محور زير را شايستة توجه بيشتر يافته و در آن جهت عمل كردهايم:
1- ايجاد ساختار و تشكيلات متناسب با ويژگيهاي دوره از جمله پيشنهاد تشكيل شوراي تخصصي دوره در وزارتخانه با اهداف راهبردي
2- اقدام لازم جهت تشكيل گروه آموزشي مستقل با دورنماي توسعه ساختار اداري-آموزشي آن كه اكنون در حال طي مراحل نهايي است.
3- تلاش و اجراي سياستهاي لازم در جهت انعكاس مشكلات و معضلات فراروي دوره به مسئولان و متخصصان ذيربط كه الحمدالله موفقيتآميز بوده است.
4- پيگيري در جهت جلب حمايت مسئولان در تأمين و اختصاص مكان و فضاي آموزشي_پژوهشي متناسب با نيازهاي دوره كه يكي از نيازهاي كليدي ساماندهي برگزاري موفق دوره دكتراي پيوستة بيوتكنولوژي ميباشد.
5- بازنگري برنامههاي آموزشي و سرفصلهاي دروس كارشناسي و كارشناسي ارشد و انطباق برنامههاي مزبور با شرايط و امكانات موجود ( و برعكس).
6- فعاليت در جهت جلب حمايتهاي مالي و اعتباري ضروري جهت برگزاري دوره و غيره.
7- تأمين توقعات اكثراً منطقي شكل گرفته در عزيزان شاغل به تحصيل در دوره با توجه به شرايط و مقتضيات موجود.
همانطوركه ملاحظه ميشود، حجم اقدامات اصولي و ضروري موردنياز براي راهاندازي رويههاي جديد و تأمين نيازهاي پايهاي، فراتر از ادارة يك مجموعه راهاندازي شده و سابقهدار است و اين در حالي است كه سرپرستي بيوتكنولوژي بدون بهرهمندي از عضو هيئت علمي و پرسنلي مستقل و البته با حمايت و بزرگواري ساير گروههاي آموزشي دانشكدة علوم بويژه گروه زيستشناسي، در اين راه قدم برميدارد.
بخش دوم) مشكلات دوره
2-1) حمايت مالي ناكافي- تامين فضاي آموزشي چالش اصلي
دورة دكتراي پيوستة بيوتكنولوژي به سال چهارم رسيده است. بنده هم مثل هر ايراني كه اگر كاري از دستش برآيد براي آباداني اين مملكت انجام ميدهد، كوهي از مشكلات كه هر كدام همكاري يك تيم را ميطلبد در جلوي روي خود ميبينيم. تلاش مجموعة دانشكدة علوم، در اين راستا عمدتاً مبتني بر اعتبارات محدود بوده است. به طور صريح عرض ميكنم كه تاكنون حمايت مالي لازم و شايسته از برگزاري دورة دكتراي پيوسته بيوتكنولوژي به عمل نيامده است. اين سرپرستي براي تامين هزينههاي اوليه با مضيقة مالي مواجه است و اين در حالي است كه انتظارات بحق فراتر از روية معمول ميباشد.
يكي از مهمترين چالشهاي فراروي ما تامين فضاي آموزشي براي برگزاري واحدهاي عملي و آزمايشگاهي و حتي كلاسهاس نظري است؛ گرچه در نيمسال گذشته حركتهاي قابل تقدير از سوي مسئولين دانشكده در جهت تامين بخشي از نياز مزبور صورت پذيرفته است با اين حال صورت مسئله هنوز پابرجا است. بازنگري برنامههاي آموزشي، برنامهريزي برگزاري مرحلة دوم، تامين هزينههاي برگزاري واحدهاي آموزشي، تامين تجهيزات آموزشي مورد نياز و غيره همگي واجد بار مالي بوده و شرايط ايدهآل، مستلزم تحقق عملي اولويتهاي بودن اين دوره از سوي مسئولان و تامينكنندگان اعتبارات مالي در كشور است.
2-2) انتقال به مرحلة دوم دوره، مشكلي براي آينده
از جمله كارها و مشغلههاي ذهني فراروي اين سرپرستي، انتقال به مرحلة دوم يعني مقطع كارشناسي ارشد است. شش گرايش براي دورة كارشناسي ارشد تعريف شدهاست. اين گرايشها عبارتند از: بيوتكنولوژي پزشكي، بيوتكنولوژي كشاورزي، بيوتكنولوژي محيطزيست و دريا، بيوتكنولوژي مولكولي، فراورش زيستي و بيوتكنولوژي ميكروبي.
بعد از بررسيهاي انجام شده به اين نتيجه رسيدهايم كه خود اين 6 گرايش به كار كارشناسي بيشتري نياز دارد. به هر صورت بر حسب مقتضيات زمان و امكانات موجود، نياز به يك بازنگري و پردازش نهايي براي به اجرا گذاشتن آنها احساس ميشود. اقدام در جهت زمينهسازي برگزاري موفق مرحلة دوم از پاييز سال گذشته عملاً در صدر امور سرپرستي قرار گرفته است و اميدواريم بتوانيم برنامه خود را در اين خصوص تا آخر فروردين ماه 1382 جهت تصويب نهايي به شوراي تخصصي دوره تقديم نماييم.
تعداد زيادي از واحدهاي درسي پيشبيني شده براي مقطع كارشناسي ارشد به بازنگري نياز دارند. بعضي از دروس با يكديگر تداخل دارند. بدين ترتيب در اين زمينه با انبوهي از كار مواجه هستيم كه به تيمهاي كارشناسي مختلف نياز دارند. در اين خصوص جلسات بازنگري واحدهاي درسي را از تابستان 1381 آغاز كردهايم؛ با اينحال تاكنون عليرغم پيگيريهاي به عمل آمده حمايت مالي لازم از روند به اجرا درآمده صورت نپذيرفته است.
شوراي گروه در حال پيگيري اين مشكلات است و اميدواريم كه با دريافت حمايت عملي- عيني و متناسب با ويژگيهاي دوره از آن بتوانيم تا حدي موفقيت مرحلة دوم و كل دوره را تضمين كنيم. توجه به اين نكته ضروري است كه اين سرپرستي به پشتوانه دانشكدة علوم دانشگاه تهران خود را موظف به پيگيري و تامين موفقيت دوره ميداند با اينحال توجه به ملي بودن و جايگاه و اهميت دوره ضرورت توجه همه مراجع دستاندركار در اين خصوص را مورد تاكيد قرار ميدهد.
2-3) انتقادها بايد سازنده باشد
بر اساس سياستهاي به اجرا آمده سعي كردهايم مشكلات دوره را نزد دستاندركاران و متخصصان كشور هر چه بيشتر عرضه نماييم. اين سياست با تامين زمينة بهرهمند شدن از انتقادهاي سازنده عزيزان و دلسوزان كشور، ميتواند در رفع موانع و بهبود رويه برگزاري دوره مفيد واقع شود. با اينحال در اينجا به سازندهبودن انتقادها تاكيد نموده و دست ارايهكنندگان انتقادات سازنده و ارايهكنندگان راهكارهاي عملي (در كنار اراية انتقاد) را به گرمي ميفشاريم.
2-4) عدم توجيه دانشجويان در خصوص آيندة شغلي
بهنظر ميرسد، يكي از مشكلاتي كه دانشجويان اين دوره دارند، عدم آشنايي با وضعيت خودشان پس از فارغالتحصيلي ميباشد. بنابراين نياز به يك اطلاعرساني دقيق در مورد وضعيت بيوتكنولوژي جهان، كشور و همچنين نيازهاي كشور ايران احساس ميشود.
اگر در كاريابي، بنابر كيفيت و شايستهسالاري باشد، نبايد نگران نيروهايي باشيم كه به صورت كيفي تربيت ميشوند. در صورتي كه نظام كيفيتمدار نباشد، بايد نگران بود كه روابط، جايگزين شايستگي شوند. از سوي ديگر در مجال كوتاهي كه داشتهايم (در يك سال گذشته) براي اشتغال دانشجويان، جلساتي در كميتة راهبردي (شوراي تخصصي) برگزار كردهايم و برنامههايي در نظر گرفتهايم كه هنوز نيازمند كارشناسي بيشتر ميباشند.
به نظر ميرسد كه بورس كردن دانشجويان در مرحلة كارشناسي چندان به نفع آنها نميباشد. مگر در لحظة ورود به يك رشته، دانشجوي ما چقدر ميتواند نسبت به گرايشهاي مختلف ديد داشته باشد؟ بنابراين بورسيهشدن، آنها را محدود ميكند. دانشجو بعد از اينكه در دورههاي كارآموزي و سمينارهاي مختلف شركت كرد و با اساتيد و مؤسسات مختلف آشنا شد، آن وقت ديد كافي براي تعيين جهت علمي خود بدست ميآورد.
بخش سوم) برخي تمهيدات و پيشرفتها در جهت رفع مشكلات
3-1) تدارك دورههاي كارآموزي
به منظور استفاده از امكانات و اطلاعات مؤسسات تحقيقاتي مرتبط با بيوتكنولوژي، طي هماهنگي انجام شده با مؤسسات مربوطه براي اولين بار در تابستان 1381، دورههاي كارآموزي براي دانشجويان برگزار شد. انجام صحيح چنين دورههايي باعث ميشود كه دانشجويان علاوه بر آشنايي با زمينههاي مختلف پژوهشي از مزايايي چون آشنايي با محيطهاي تحقيقاتي، اساتيد مؤسسات، زمينههاي كاري مختلف، تكنيكها و امكانات موجود نيز بهرهمند شوند.
فشردگي واحدهاي ارائه شده و همينطور آموزش زبان انگليسي فرصت زيادي براي ادامة دورههاي كارآموزي در سال تحصيلي باقي نميگذارد. با توجه به اين مورد به نظر ميرسد كه راهي جز استفاده از فرصتهاي تابستاني نداريم. هر دانشجو در طول تحصيل خود با چندين تابستان مواجه ميشود كه ميتواند بر حسب گرايش و علاقة خود در مؤسسات موجود به فعاليت بپردازد. همچنين در مرحلة دوم از برگزاري دوره يعني مرحلة كارشناسي ارشد، اجراي پروژههاي كاري با همكاري اساتيد واحدهاي درسي در دست بررسي قرار گرفته است كه به آشنايي بيش از پيش اين عزيزان كمك خواهد نمود.
3-2) تشكيل گروه بيوتكنولوژي، يك گام رو به جلو
جاي بسي خوشحالي است كه بعد از 4 سال، گروه مستقل بيوتكنولوژي به تصويب دانشگاه رسيده و طي مراحل قانوني آن در دست اقدام است و اميدواريم جذب هيأت علمي متخصص در اين گروه بهزودي آغاز شود. با دعوت از 10 متخصص، تيمي را تشكيل داديم كه در تابستان 81 طي جلساتي، بررسي و پيگيري مشكلات جاري و راهكارهاي رفع آنها را بر عهده گرفت. ادامه كار گروه مزبور با مشكلات اداري مواجه شده است كه اميدواريم با همكاري مسئولان بهزودي رفع شود. عمدة تلاش ما براي بهوجودآوردن يك ساختار منسجم اداري است و هستة مركزي اين ساختار همان تشكيل گروه بيوتكنولوژي در دانشكدة علوم دانشگاه تهران ميباشد. با اينحال نظر به ويژگيهاي دوره از ابتداي شروع همكاري با اين مجموعه تفكر انسجام ساختاري دوره در قالب موسسه يا دانشكده بهعنوان دورنما در برنامهريزيهاي دانشكدة علوم مطرح شده است.
3-3) تشكيل كميتة راهبردي بيوتكنولوژي در شوراي استعدادهاي درخشان
در سال 80 پيشنهاد تشكيل شوراي تخصصي (كميتة راهبردي) بيوتكنولوژي (بهعنوان يكي از كميتههاي شوراي هدايت استعدادهاي درخشان) در وزارت علوم داده شد. اين كميته به منظور بررسي مشكلات، برنامهريزي و هدايت كلان و حمايت از اين دوره تشكيل شد. اعضاي كميته شامل 15 نفر از صاحبنظران و سياستگذاران ميباشند. تعدادي از اعضا، حقيقي هستند كه نظر به تخصص، جايگاه و كارهاي علمي انجام داده و همچنين ديدگاههايي كه داشتهاند، انتخاب شدهاند. مسئولان مراكز مهم و فعال در زمينة بيوتكنولوژي كشور بهعنوان اعضاي حقوقي در شوراي تخصصي مزبور عضويت دارند و احكام اعضاي شورا توسط وزير محترم علوم، تحقيقات و فناوري صادر ميگردد. با اينحال جلسات كميتة راهبردي در دانشگاه تهران برگزار ميشوند.
3-4) افزايش توان دانشكدة علوم از نظر آموزش
تلاش ما بر اين اصل استوار است كه دانشكدة علوم دانشگاه تهران از نظر توان آموزشي خصوصاً در زمينههاي تخصصي بيوتكنولوژي حداقل تواناييهاي لازم را بهدست آورد. برگزاري دورة آموزشي بيوتكنولوژي مستلزم استفاده از نيروهاي متخصص براي ارائه دروس مربوطه است. دانشكدة علوم تمام تلاش خود را بهكار گرفته تا بهترينهاي كشور را بهكار بگيرد.
از آنجا كه بسياري از سرفصلها و واحدهاي درسي براي اولين بار ارايه ميشوند تطبيق كيفي اساتيد همكار با اين سرپرستي در اراية واحدهاي درسي مستلزم زمان مقتضي بوده است و اكنون به جرأت ميتوانم بگويم دانشكدة علوم به خوبي از عهدة اين كار برآمده است. در طي اين چهارسال، دانشكده موفق شده يك كادر آموزشي براي گروه بيوتكنولوژي شكل دهد. از نيمسال اول سال تحصيلي82-81 در ابتداي هر نيمسال تحصيلي، كادر آموزش نيمسال تحصيلي در جلسة مشتركي شركت ميكنند كه اين امر در تامين و توجيه لازم و انجام هماهنگيهاي متناسب با ويژگيهاي آموزشي دوره راهگشا بوده است و اثرات آنرا در نيمسال گذشته به خوبي تجربه نموديم.
3-5) آموزش هدفمند، نقطة عطف دورة دكتراي پيوستة بيوتكنولوژي
در مورد آموزش هدفمند دو تفكر وجود دارد: اول اينكه برحسب امكانات و نيروهاي متخصص موجود، دانشجويان را به سمت پروژههاي تحقيقاتي خاص سوق دهيم. اين نظريه طرفداران خاص خودش را دارد. تفكر دوم اين است كه پروژههاي اين دانشجويان را برحسب نيازها و اولويتهاي ملي در كشور تعريف كنيم. اينجانب تفكر دوم را ترجيح ميدهم. اگر ما هدف نهايي را توليد محصول و رفع نياز كشور قرار دهيم، مطمئناً هم منافع دانشجو و هم منافع كشور تضمين ميشود.
متخصصي كه در خارج از كشور درگير كارهاي تحقيقاتي شدهاست، تخصصي بدست ميآورد كه درجهت رفع نيازهاي آن كشور ميباشد. ممكن است به واقع اولويت موجود در آن كشور در كشور ما داراي اهميت نباشد. نتيجه اين ميشود كه تخصص بدست آمده، مستقيماً در چالشهاي رفع نيازهاي جامعه بهكار نيايد. در عين حال پروژهها و رسالهها متناسب با نيازها و اولويتهاي تحقيقاتي_توليدي كشور ضمن تامين اهداف آموزش ميتواند ثمردهي مستقيم در رفع نيازهاي كشور داشته باشد.
در مواردي كه نياز به آموزشهاي ويژه احساس شود، مراكز و آزمايشگاههاي موجود در خارج شناسايي و دانشجو جهت يادگيري يك بخش و يا تكنيك خاص، اعزام ميشود. در صورتي كه رساله و دانشجو در خارج تعريف شود. بعد از بازگشت تا اين حد موفق نخواهد بود؛ چرا كه دستاورد توليدي براي كشور نخواهد داشت. توجه به اين نكته ضروري است كه اهميت اين شيوه به قدري زياد است كه ميتوان تمام ثمرة اين دوره را در آن خلاصه كرد. در واقع آموزش هدفمند نقطة عطفي براي دورة دكتراي پيوستة بيوتكنولوژي است. البته اجراي چنين طرحي، استقبال و حمايت مسئولين و سياستگذاران را طلب ميكند.
بخش چهارم) پاسخ به برخي از سؤالات
4-1) آيا تأسيس دانشكدة بيوتكنولوژي، يك راهحل است؟
اين ايده به صورت قدري متفاوت در جهت ارتقاي توان اجرايي برگزاري دوره توسط اين سرپرستي مطرح شده است و در اين مورد اينجانب استنباط خاصي دارم كه تشريح آن در حوصلة اين بحث نميگنجد. به عقيدة من اين كار بايد مراحلي را پشت سر بگذارد و براي رسيدن به يك ساختار منسجم بايد پايههاي اوليه به خوبي شكل بگيرند. برنامهاي كه براي دكتراي پيوستة بيوتكنولوژي در نظر داريم، تقريباً به همين نقطه ختم ميشود.
حركت و سمت و سوي ما به اين شكل است كه بتوانيم در آينده انستيتو بيوتكنولوژي را در دانشكدة علوم و دانشگاه تهران تأسيس كنيم. ما هم علاقهمند هستيم كه از نظر ساختاري، تشكيلاتي و اجرايي قدرتمند شويم تا از اين طريق در آموزش بيوتكنولوژي استعدادهاي درخشان با مشكلات منطقي مواجه باشيم. ما هم آرزومنديم كه آزمايشگاههاي مناسب، نيروي متخصص كافي و فضاي مناسب در اختيار داشته باشيم. با اينحال منظور ما از بوجود آوردن مؤسسة بيوتكنولوژي اين نيست كه برخي دوبارهكاريها را انجام دهيم. هدف، برپايي مؤسسهاي براي استعدادهاي درخشان و نخبههاي دانشجويي (در آينده) در راستاي اهداف آموزش بيوتكنولوژي خواهد بود. آنچه كه اصالت دارد نيروي محقق است.
4-2) آيا دروسي وجود دارند كه در گرايشهاي آتي كاربرد نداشته باشند؟
برخي افراد معتقدند كه بعضي از دروس دورة ليسانس براي دانشجوياني كه در دورة فوقليسانس وارد گرايشهاي تخصصي جداگانه ميشوند، كاربرد چنداني نخواهند داشت. به عقيدة من، اين طرز تفكر صحيح نيست. منظور اين نيست كه در اقيانوس بيكراني از علم به عمق ناچيز باشيم. در واقع ما ميخواهيم دانشجويانمان بينش (ديد) داشته باشند. اين "ديد" بسيار مهم است.
همان طور كه استحضار داريد، در سيستمهاي حياتي در عين تنوع، وحدت حاكم است و هيچكدام مستقل از هم نيستند. ممكن است فرآوردهاي را كه امروز از ميكروب استخراج ميكنيد، بتوانيد از گياهي كه خيلي مهجور است با قيمت پايينتري استخراج كنيد. اينكه فرد با تكنيكها و ديدگاههاي مختلف در مقطع ليسانس، نه مقاطع بالاتر، آشنا شود، بسيار مفيد خواهد بود. توجه به اين نكته ضروري است كه در ليسانس بحثها تخصصي نيستند و فرد در حال آشنايي با نگرش عمومي ميباشد. البته همانطور كه قبلاً نيز ذكر كردم، سرفصل برخي از دروس به بازنگري نياز دارد تا قسمتهاي تكراري و مشترك حذف گردند و بخشهاي جديد جايگزين آنها شوند.
4-3) چگونه ميتوان از مؤسسات تحقيقاتي و نهادهاي مرتبط با بيوتكنولوژي استفاده كرد؟اگر چه ميتوان از اعضاي هيأت علمي چنين بخشهايي بهرههاي علمي برد، اما ما به اين نتيجة عملي دست يافتيم كه برگزاري برنامهها و واحدهاي آموزشي دوره نيازمند همكاري در برخي مؤسسات آموزشي دارد. بر اين اساس تصميم گرفتيم كه به طريق ديگري از پتانسيل موجود استفاده كنيم. اولين راهحل، برگزاري دورههاي كارآموزي است كه از تابستان سال 81 آغاز شد و همكاري بسيار خوبي را هم از جانب مؤسسات شاهد بوديم. بعنوان دومين راهحل مذاكراتي انجام داديم كه طي مصوبة شوراي تخصصي دوره، تمامي مؤسسات اعلام آمادگي كردند تا در كارگاههاي آموزشي، سهميهاي براي دانشجويان دورة دكتراي پيوسته بيوتكنولوژي در نظر بگيرند و يا كارگاههايي خاص اين دانشجويان برگزار نمايند. بهعنوان مثال، مؤسسه تحقيقات بيوتكنولوژي كشاورزي يك كارگاه آموزشي برگزار كرد كه به علت محدوديت مكاني، از ما دعوتي بهعمل نيامد. اما بعد همان برنامه را دوباره براي دانشجويان ما اجرا كردند. نظير چنين برنامههايي را با مركز ملي تحقيقات مهندسي ژنتيك و تكنولوژي زيستي و جاهاي ديگر نيز داشتهايم.
از نظر ارايه واحدهاي آموزش عملي در اينگونه مراكز، عملاً راهي جز برگزاري دورههاي كوتاهمدت و بعضاً فشرده نميباشد. چرا كه عملاً ثابت شده است كه ارايه واحدهاي عملي دوره ليسانس براي مدت زمان يك ترم در آزمايشگاههاي پژوهشي عملي نبوده و نيز از بازده لازم برخوردار نخواهد بود. علت اين امر، تحقيقاتي بودن ماهيت مراكز يادشده و ويژگيهاي خاص دانشجوي دوره ليسانس ميباشد. در مقاطع فوقليسانس و دكترا وضعيت تفاوت بسياري خواهد داشت؛ چرا كه در اين دورهها دانشجو در قالب تز و يا واحدهاي ديگر و با توجه به زمان بيشتري كه در اختيار دارد ميتواند از داشتههاي اينگونه مؤسسات بهرههاي لازم را بهدست آورد.
4-4) بهرهگيري از توان علمي و فني دانشگاهها و مؤسسات خارج از كشور مثلاً از طريق ايجاد دورههاي مشتركبا توجه به تسهيلاتي كه در آييننامههاي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري پيشبيني شدهاست، يكي از برنامهها و پيشنهادهاي ما استفاده از متخصصين ايراني و غيرايراني در نهادهاي بينالمللي ميباشد. به اجرا درآوردن چنين طرحي قبل از ايجاد يك بستر و ساختار اجرايي مناسب چندان كار بجايي نخواهد بود. در نظر داريم كه در آينده بتوانيم از مؤسسات خارجي ابتدا به صورت سمينارهاي چند روزه و دورههاي كوتاهمدت و انشاءا... بعداً بهصورت همكار استفاده كنيم. تمام اين موارد نياز به يك بستر مناسب دارد. تا زماني كه ما براي تشكيل كلاسهاي خودمان با مشكل مكان مواجه باشيم، چگونه ميتوان براي برگزاري اين دورهها اقدام كرد.
4-5) استفاده از چند استاد در ارائه يك درسيكي از شيوههاي ارائه برخي دروس، استفاده از چند استاد در تدريس يك درس دانشگاهي ميباشد. با توجه به اينكه بيوتكنولوژي يك علم چندرشتهاي است، به نظر ميرسد اجراي اين سيستم آموزشي در بسياري از موارد اجتنابناپذير و در عين حال مفيد باشد. در اين روش هر استادي كه در يك سرفصل خاص تخصص دارد، تدريس آن را بر عهده ميگيرد. نتيجه اين است كه در نهايت دانشجو تركيبي از يافتههاي متخصصين را در ذهن خود انباشته است.
ختم كلام آنكه، اهميت دورة دكتري پيوسته بيوتكنولوژي بر كسي پوشيده نيست و موفقيت برگزاري اين دوره ميتواند در ارتقاي تحقيقات متناظر با فناوري زيستي كشور و در نتيجه ايجاد تكنولوژيهاي مربوطه در سالهاي آينده نقش بسيار مهمي را ايفا نمايد. لذا تامين نيازهاي برگزاري دوره به شرح ذكرشده در اين مصاحبه و نيز گزارشها و نوشتارهاي پيشين از اهم اولويت برخوردار است. بهويژه توجه به ايجاد نظام اداري_آموزشي دورة دكتري پيوسته بيوتكنولوژي از طريق تامين فضا و مكان لازم براي استقرار كيفي آن قدم اول در اين راستا محسوب ميگردد.
|
| نظرات داده شده به اين مطلب |
با سلام.ايا اين رشته جزئ رشته هاي انتخابي در كنكور هست. من يك شركت كننده در كنكور امسال هستم.
|
|
|
|
|
|
|
مطالب پايگاههاي مرتبط (Rss) |
|
| |
