اهميت و ابعاد اقتصادي دستاورد اخير محققان كشور در تجاريسازي كود بيولوژيك فسفاته
كود بيولوژيك فسفاته بارور۲، يكي از انواع كودهاي بيولوژيك است كه محققان ايراني آن را به سطح توليد تجاري رساندهاند. توليد و مصرف اين كود ميتواند بخش مهمي از ۳۰۰ ميليون دلار هزينة خريد كود فسفاته از خارج كشور را تأمين سازد. متن زير كه براساس گفتگوي گروه بيوتكنولوژي شبكة تحليلگران تكنولوژي ايران با دكتر ملبوبي، مديرعامل شركت زيست فناور سبز (توليدكننده كود بارور۲) تهيه شده است، به معرفي اين كود و كاربردهاي آن ميپردازد:
تعريف و اهميت كود بيولوژيك فسفاته
فسفر يكي از مهمترين عناصر مورد نياز گياه است كه در خاكهاي زراعي به ميزان 03/0 تا 22/0 درصد وجود دارد. از طرفي، يونهاي معدني مانند آلومينيوم، آهن و كلسيم و يا اسيدهاي آلي، فسفر را در خاك تثبيت ميكنند كه گياه نميتواند اين فسفر تثبيت شده را جذب كند. حتي بخش قابل توجهي از فسفر مصرف شده از طريق كودهاي فسفاته شيميايي نيز بهدليل تشكيل تركيبات فوق در خاك، از دسترس گياه خارج شده و تنها 20 تا 40 درصد آنها قابل جذب خواهند بود.
كاهش منابع فسفات و همچنين آلودگيهاي زيستمحيطي ناشي از توليد و مصرف كودهاي شيميايي فسفاته، باعث رويكرد جدي به نسل جديدي از كودها، تحت نام كودهاي بيولوژيك شده است. كودهاي بيولوژيك فسفاته حاوي باكتريها و قارچهاي مفيد حلكننده فسفات هستند كه معمولاٌ با اسيديكردن خاك و يا ترشح آنزيمهاي فسفاتاز، باعث رهاسازي يون فسفات از تركيبات آن ميشوند، بهنحويكه قابل جذب توسط گياهان گردد.
كودهاي بيولوژيك معمولاً متشكل از ميكروارگانيسمهاي مفيدي مانند باكتريها، قارچها، اكتينوميستها و غيره هستند كه بهطور طبيعي و با تنوع بسيار زيادي در خاكها وجود دارند. در واقع، استفاده از يك كود بيولوژيك به معناي بالابردن تعداد ميكروارگانيسمي خاص در خاك، بهصورت مقطعي است. اين عمل معمولاً باعث بهبود كيفيت بافت خاك، باروري بيشتر گياه و تأمين ماده يا مواد غذايي خاص ميشود.
معرفي كود بيولوژيك بارور 2
كود بارور2 يك كود بيولوژيك است كه بر پاية تحقيقات انجام شده در داخل كشور و با استفاده از ميكروارگانيسمهاي بومي كشور توليد شده است. اين كود حاوي دو نوع باكتري حلكنندة فسفات (PBS) است. اين باكتريها قادر به ترشح ميزان زيادي از اسيدهاي آلي و آنزيم فسفاتاز هستند و بدينوسيله فسفات را از تركيبات معدني و آلي آن آزاد ميكنند. اين دو باكتري عبارتند از:1- باسيلوس لنتوس (Bacillus lentus) كه با ترشح اسيدهاي آلي، باعث شكستن تركيبات معدني فسفر در خاك و توليد فسفر آزاد ميشود، بهنحوي كه ريشه گياه ميتواند آن را جذب كند. طبق آزمايشهاي انجام شده، اين باكتري تا دماي 45 درجه سانتيگراد و شوري 5درصد را تحمل ميكند.
2- سودوموناس پوتيدا (Pesudomonas putida) كه مقدار زيادي آنزيم فسفاتاز ترشح ميكند و به اين وسيله، تركيبات آلي فسفر خاك را تجزيه كرده و فسفر را در اختيار گياه قرار ميدهد. اين باكتري تا دماي 40 درجه سانتيگراد و شوري 5/2درصد، فعال باقي ميماند. اين دو باكتري قادرند اسيديته خاك را در دامنة 11-5 به خوبي تحمل كنند.
از ويژگيهاي عمدة كود بارور2، فرمولاسيون آن و بهكارگيري دو نوع باكتري در آن است (اكثر كودهاي بيولوژيك فسفاته حاوي يك نوع باكتري هستند). اين دو باكتري با ريشة گياه رابطة "همياري" دارند؛ همبستگي يكي از آنها (سودوموناس پوتيدا) با ريشة گياه، معنيدار است و ديگري فاقد همبستگي معنيدار است ولي پراكندگي آن در اطراف ريشه گياه زياد است.
لازم بهذكر است كه هيچ گونه تغيير ژنتيكي در اين باكتريها صورت نگرفته است و آنها كاملاً طبيعي و بومي خاكهاي ايران هستند. باكتريهاي كود بارور2 علاوه بر آزادسازي فسفات، در جذب ساير مواد غذايي نيز مؤثر هستند و باعث باروري خاك ميشوند. همچنين مشاهدات و گزارشهاي علمي متعدد حاكي از آن است كه اين باكتريها باعث كاهش 30 تا 60درصدي بيماريهاي ميكروبي گياهي نيز ميشوند. اين كود ميتواند در كشتهاي زراعي و باغي مختلفي بهكار رود. در سال زراعي 83-1382، كود بارور2 در 6000 هكتار از اراضي زراعي و باغي كشور مورد استفاده قرار گرفته است.
اهميت اقتصادي مصرف كود بيولوژيك بارور2
بنابر آزمايشهاي انجام شده، مصرف كود بيولوژيك بارور2، تأثير معنيداري در افزايش عملكرد محصولات كشاورزي به ميزان 10 تا 50درصد خواهد داشت؛ ضمن اينكه استفاده از اين كود، مصرف كود شيميايي فسفاته را به ميزان 50 تا 80 درصد كاهش ميدهد. در مجموع، مصرف اين نوع كود در مقايسه با كودهاي شيميايي، باعث افزايش درآمد كشاورزان و باغداران بهميزان 200 تا 500هزار تومان در هر هكتار ميشود. همچنين، حمل يك بستة 100گرمي كود بيولوژيك بهجاي يك تا دو كيسة 50كيلوگرمي كود شيميايي، صرفهجويي زماني و مالي مناسبي را در پي دارد.
از بعد ملي نيز مصرف اين نوع كود حايز اهميت اقتصادي است. بهطوري كه توليد داخلي و مصرف كود بيولوژيك بارور2 ميتواند از خروج مبالغ زيادي ارز از كشور جهت خريد كود شيميايي فسفاته جلوگيري نمايد. لازم بهذكر است كه نياز كشور به كود فسفاته حدود 300هزار تن در سال است كه سالانه حدود 300ميليون دلار صرف خريد اين ميزان كود از خارج ميشود.
كاهش مشكلات زيست محيطي در اثر مصرف كود بارور2
كودهاي شيميايي فسفاته داراي دو عيب اساسي هستند: يكي اينكه گياه، تمام كود پخش شده در خاك را جذب نميكند. در بهترين حالت، تنها 20درصد از كود، جذب ميشود و 80درصد آن شسته شده، وارد آبهاي زيرزميني ميشود و تغييرات اكولوژيك زيانباري را بهوجود ميآورد. مشكل ديگر كودهاي شيميايي فسفاته، ايجاد مواد آلاينده در مرحلة توليد آنهاست؛ به ازاي توليد هر تن كود شيميايي فسفردار، حدود چهار تن زبالة سمي و فلزات سنگين توليد ميشود كه ميتوانند سبب آلودگي محيطزيست شوند. علاوه بر اينها، گزارشهايي وجود دارد كه نشان ميدهد فسفر زياد در آب و مواد غذايي، يكي از عوامل پوكي استخوان در انسان است كه در جوامع پيشرفته بهوفور ديده ميشود.
از آنجايي كه هر دو باكتري مورد استفاده در فرمولاسيون بارور2، از باكتريهاي بومي ايران هستند، لذا مصرف اين كود، اثرات زيانبار زيست محيطي در پي ندارد و در آزمايشها نيز مشخص شده كه پس از مدتي، ميزان اين باكتريها در خاك پايين ميآيد و جمعيت آن به سطح متعادلي ميرسد. همچنين، باكتريها در جايي ميتوانند زنده و فعال بمانند كه ريشة گياه فعال باشد و به محض برداشت گياه از مزرعه و غير فعال شدن ريشه، باكتريها نيز از بين ميروند. بنابراين كود بارور2 و اصولاً مصرف كودهاي بيولوژيك فاقد خطرات زيستمحيطي كودهاي شيميايي بوده و قدمي مهم در راستاي توسعه پايدار مي باشد.
مطالب مرتبط:
گزارشي از يك تجربة پژوهش تا توليد: كود بيولوژيك فسفاته بارور2 فسفاته
كاهش منابع فسفات و همچنين آلودگيهاي زيستمحيطي ناشي از توليد و مصرف كودهاي شيميايي فسفاته، باعث رويكرد جدي به نسل جديدي از كودها، تحت نام كودهاي بيولوژيك شده است. كودهاي بيولوژيك فسفاته حاوي باكتريها و قارچهاي مفيد حلكننده فسفات هستند كه معمولاٌ با اسيديكردن خاك و يا ترشح آنزيمهاي فسفاتاز، باعث رهاسازي يون فسفات از تركيبات آن ميشوند، بهنحويكه قابل جذب توسط گياهان گردد.
كود بارور2 يك كود بيولوژيك است كه بر پاية تحقيقات انجام شده در داخل كشور و با استفاده از ميكروارگانيسمهاي بومي كشور توليد شده است. اين كود حاوي دو نوع باكتري حلكنندة فسفات (PBS) است. اين باكتريها قادر به ترشح ميزان زيادي از اسيدهاي آلي و آنزيم فسفاتاز هستند و بدينوسيله فسفات را از تركيبات معدني و آلي آن آزاد ميكنند. اين دو باكتري عبارتند از:1- باسيلوس لنتوس (Bacillus lentus) كه با ترشح اسيدهاي آلي، باعث شكستن تركيبات معدني فسفر در خاك و توليد فسفر آزاد ميشود، بهنحوي كه ريشه گياه ميتواند آن را جذب كند. طبق آزمايشهاي انجام شده، اين باكتري تا دماي 45 درجه سانتيگراد و شوري 5درصد را تحمل ميكند.
بنابر آزمايشهاي انجام شده، مصرف كود بيولوژيك بارور2، تأثير معنيداري در افزايش عملكرد محصولات كشاورزي به ميزان 10 تا 50درصد خواهد داشت؛ ضمن اينكه استفاده از اين كود، مصرف كود شيميايي فسفاته را به ميزان 50 تا 80 درصد كاهش ميدهد. در مجموع، مصرف اين نوع كود در مقايسه با كودهاي شيميايي، باعث افزايش درآمد كشاورزان و باغداران بهميزان 200 تا 500هزار تومان در هر هكتار ميشود. همچنين، حمل يك بستة 100گرمي كود بيولوژيك بهجاي يك تا دو كيسة 50كيلوگرمي كود شيميايي، صرفهجويي زماني و مالي مناسبي را در پي دارد.
