تحولات بيوتكنولوژي پزشكي در جهان از ديدگاه دكتر رساييبيوتكنولوژي پزشكي يكي از مهمترين حوزههاي بيوتكنولوژي است كه دستاوردهاي بزرگي به همراه داشته است. دكتر رسايي، رئيس دانشكده پزشكي دانشگاه تربيت مدرس، قبل از بررسي وضعيت اين تكنولوژي در كشور ، به بيان برخي تحولات عمده آن در جهان پرداخته است:
محققان بيوتكنولوژي پزشكي، حدود 10 الي 15 سال است كه بهدنبال وقوع يك انقلاب هستند. تكميل طرح ژنوم انساني و در ادامه آن ظهور فناوري پروتئوميك ميتواند اين انقلاب را ايجاد  كند.
البته انتظاري كه محققان از طرح ژنوم انساني داشتند كاملاً محقق نشد، چون قرار بود كه نظريه "يك ژن و يك پروتئين" حاكم شود كه اين گونه نشد. قبلاً محققان ژنتيك معتقد بودند كه با كامل شدن نقشه ژنتيك انسان، ما نيازي به پروتئين كه محصول ژن است نداريم و از خود ژن براي تشخيص و درمان بيماريها استفاده ميكنيم. اما بيش از سي هزار ژن پيدا نشد؛ درحالي كه پانصدهزار پروتئين وجود دارد كه منشاء آن پيدا نيست و اين پروتئينها داراي فعاليت و تأثير هستند. بر اساس نظريه "يك ژن، يك پروتئين" عقيده بر اين بود كه رفتارهاي انسان مثل خنده و گريه و چاقي و لاغري و غيره مبتني بر ژن است. با اين ديد، اوج انقلاب پزشكي زماني فراهم ميآمد كه براي هر بيماري خاص، يك داروي خاص توليد شود. اما در نتيجه عدم تطابق تعداد پروتئينها با ژنها، اين مطلب كاملاً منتفي شد.
اما پزشكي هنوز با آن 30000 ژن و با تحولي كه در بخش داروسازي اتفاق خواهد افتاد، مترصد يك انقلاب است. در آينده "داروهاي نوتركيب"، عمدة محصولات دارويي خواهند بود و سرمايهگذاري عظيمي در اين زمينه در حال انجام است. مثلاً در زمينه داروهاي ضدسرطان كه بخش عمدة آن مربوط به آنتيباديها ميباشد، سرمايهگذاريهايي در حد 300 تا400 ميليون دلار براي هر پروژه انجام شده است.
برخي تحولات عمده كه در بيوتكنولوژي پزشكي اتفاق افتاده است عبارتند از:
1- فرمانتورهاي زنده به جاي فرمانتورهاي صنعتي
 تحولاتي كه در داروسازي در حال اتفاق است، نهتنها از ديد خود دارو مهم است، بلكه از لحاظ سختافزاري نيز بسيار حائز اهميت است. فرمانتورهاي بزرگ كه در توليد آنتيبيوتيك و غيره استفاده ميشد، امروزه در حال تبديل به "فرمانتورهاي زنده" مثل حيوانات و گياهان هستند. امروزه ميتوان حيوانات تراريختهاي توليد كرد كه انواع پروتئينها، داروها و متابوليتهاي موردنظر را در مايعات بيولوژيك خود، مانند خون، شير و غيره توليد كنند. كلونكردن ژن داروهاي مختلف در گياهان گوناگون مانند تنباكو و غيره نيز از ديگر دستاوردهاي اين علم است. اين روشها از نظر هزينه و از نظر حجم توليد و حجم محصولات، خيلي بهتر از فرمانتورهاي صنعتي ميباشند. آنچه در قرن بيستم رايج بود بر مبناي دستگاههاي انتقال جرم و همزدگي و ساير عمليات فيزيكي استوار بود، ولي حالا مثلاً ژن توليدكننده اينترلوكين 2 را در حيوان كلون ميكنند و در نتيجه اين ماده در شير بز توليد ميشود. شير بز را دوشيده و داروي موردنظر را تخليص ميكنند و يا در حامل شير مورد مصرف قرار ميگيرد. اين تحول عظيمي است كه در صنعت داروسازي صورت گرفته است.
2- تحولات در بخش تشخيص يا پزشكي مولكولي
تحول بزرگ در اين زمينه، ظهور فناوري ميكرواري (Microarray) ميباشد. به وسيله اين فناوري در تشخيص، نياز به نمونههايي در حد يك ميكروليتر هست و ميتوان هزار نمونه را در چند دقيقه با دقت و حساسيت هزاران برابر گذشته سنجش كرد. اين يك تحول بسيار بزرگي است. البته فعلاً رشدي كه بايد ندارد؛ دليلش هم اين است كه قبلاً بحث ميكرواري در سطح ژن مطرح بود ولي با رد شدن نظريه " يك ژن يك پروتئين" سرمايهگذاران و دانشمندان حامي اين نظريه دچار شوك بزرگي شدند. لذا 4-3 سال طول ميكشد تا پروتئوميك جاي ژنوميك را بگيرد و تحقيقات وسيع روي ميكرواريهاي پروتيئني صورت بگيرد.
ساير ديدگاههاي دكتر رسايي:
پيشرفت بيوتكنولوژي پزشكي در كشور بهيچوجه رضايتبخش نيست
هر گونه جلوگيري از رشد بيوتكنولوژي، ضربهاي به رشد كشور ميباشد
دكتر رسايي: قرن بيستم قرن فيزيك-تكنولوژي بود، قرن بيستويكم قرن حيات-بيوتكنولوژي است |
